جای خالی دانش فنی در بین معدنکاران قیر طبیعی

بازهم اتفاقات غیرقابل پیش‌بینی و بارش شدید باران، تخریب معادن را در پی داشت :

جای خالی دانش فنی در بین معدنکاران قیر طبیعی

تغییرات آب‌وهوایی یکی از عوامل تاثیرگذار بر فعالیت‌های معدنی است. حال اگر روش انتخابی برای معدنکاری براساس اصول فنی و ایمنی نباشد این تغییرات پیامدهای بسیاری به دنبال خواهد داشت و در برخی موارد منجر به تخریب معدن شده و ادامه فعالیت را با مشکل مواجه می‌کند.

چندی پیش خبری مبنی بر تخریب ۸۰ تا ۹۰درصدی معادن قیر طبیعی در منطقه گیلانغرب به عنوان یکی از محورهای اصلی ذخایر قیر در ایران، مطرح و دلیل آن بارش‌های باران در ۲ماه اخیر عنوان شد. به گفته کارشناسان یکی از دلایل تخریب معادن سرازیر شدن آب به درون حفره‌های معدنی بوده است. آنچه می‌تواند از به وجود آمدن مخاطرات معدنی هنگام تغییرات جوی جلوگیری کند آگاهی از دانش فنی و استفاده از تجهیزات روز برای استخراج مواد معدنی است که علاوه بر تسریع در عملیات معدنکاری، ارزش‌افزوده نیز به همراه دارد.

 
بارندگی غیرقابل پیش‌بینی
جهانبخش مرجانی، رییس انجمن صنفی قیر معدنی گیلانغرب درباره اتفاق اخیر و تخریب معادن قیر این استان اظهار کرد: جاده‌های معدنی به‌طور معمول خاکی بوده و نزدیک به ۲۰سال است از این مسیر و جاده‌ها استفاده می‌شود؛ اما در سال‌های گذشته، بارندگی با شدت بالا رخ نداده بود و این موضوع منجر به تخریب جاده‌ها شد.
وی به مساحت معادن اشاره کرد و گفت: مساحت معادن قیر ۱۰۰متر در ۱۰۰متر یعنی حدود یک تا ۲ هکتار است و ورود سیلاب به این معادن، نتیجه‌ای جز تخریب به دنبال نخواهد داشت.
مرجانی افزود: کانال‌های ایجاد شده برای معادن نیز که در سال‌های گذشته برای جلوگیری از آسیب رسیدن به معدن ساخته شده بودند در برابر بارندگی شدید توان مقاومت نداشتند و در نتیجه بین ۷۰تا۸۰درصد جاده‌ها و معادن آسیب جدی دیدند. بنابراین در سال جاری دیگر امکان بهره‌برداری از این معادن وجود ندارد و باید باطله‌برداری و آماده‌سازی معادن برای ادامه فعالیت در سال آینده انجام شود که کمترین زمان مورد نیاز آن ۹ماه خواهد بود.
او بیان کرد: نکته‌ای که درباره کانال‌ها وجود دارد این است که با گذر زمان، عمیق‌تر شده و مقاومت آنها بالا می‌رود. در بازدید انجام شده در روزهای گذشته از این معادن، مشاهده کردم که آسیب‌ها وارد شده غیرقابل پیش‌بینی بوده است. لازم به یادآوری است که ورود باران به معدن قیر باعث باتلاقی شدن محیط شده و تخلیه آن با بیل مکانیکی و پمپاژ امکانپذیر نخواهد بود.
مرجانی با بیان اینکه بارندگی‌ها غیرقابل پیش‌بینی بوده و آسیب زیادی به معادن وارد کرده، گفت: یکی از سینه‌کارهای فعال در این معادن به شکل روباز است و در صورت ریزش باران، آب به شکل مستقیم وارد معدن می‌شود؛ حال اگر کانال‌ها هم از ورود آب به معدن جلوگیری کنند، بازهم بارندگی شدید باعث تخریب معدن می‌شود زیرا نمی‌توان فضای ۱۰۰متر در ۱۰۰متر را پوشش داد. همچنین زمانی که بارندگی‌های شدید اتفاق می‌افتد منابع زیرزمینی پُر شده و این آب به شکل چشمه از زیرزمین وارد معدن می‌شود.
این اتفاق در ۷تا ۸ ماه ادامه پیدا می‌کند و به دلیل سردی هوا آب تبخیر نشده و از طرفی امکان تخلیه آن وجود نخواهد داشت. این در حالی است که در سال گذشته میزان بارندگی بین ۷۰ تا ۸۰ میلی‌متر بود اما در امسال به‌طور تقریبی ۷برابر سال قبل بارندگی داشتیم.
مرجانی تاکید کرد: در صورت بارندگی‌های شدید و ادامه آن، تخریب بیشتر خواهد شد. این در حالی است که حدود یک هفته قبل از وقوع بارندگی‌های شدید، سازمان صنعت، معدن و تجارت استان این موضوع را اطلاع داد و فعالان این حوزه نقاط آسیب‌پذیر را شناسایی کردند تا از میزان خسارت‌ها کاسته شود؛ با این حال میزان بارندگی بیش از حد تصور بود و آسیب جدی به معادن و جاده‌ها وارد کرد.

 
بیشترین ذخیره قیر در محور ایلام- گیلانغرب
بهروز برنا، معاون اکتشافات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی درباره ذخایر قیر موجود در ایران و موقعیت قرارگیری آن در نقاط مختلف کشور نیز گفت: به طوری کلی ذخایر قیر طبیعی در منطقه زاگرس اتفاق افتاده و بیشترین تمرکز آن در محور گیلانغرب- ایلام است. در واقع استان‌های ایلام و کرمانشاه ذخایر مناسبی از این ماده معدنی در اختیار دارند و بعد از این استان‌ها، آثاری از ذخایر قیر در استان‌های لرستان، خوزستان دیده می‌شود.
وی درباره صرفه اقتصادی برداشت از ذخایر قیر طبیعی گفت: این ماده معدنی که در صنایع مختلفی از آن استفاده می‌شود به‌طور مسلم بهره‌برداری از معادن آن با صرفه و سود اقتصادی همراه خواهد بود. اما در این میان مشکلی که وجود دارد نحوه استخراج است که معدنکار باید اصول فنی و ایمنی را رعایت کرده و از بروز مشکل در هنگام انجام کار جلوگیری کند.
برنا افزود: سنگ‌هایی که معدنکار هنگام برداشت قیر با آنها سروکار دارد، ریزشی بوده و استحکام لازم را ندارد. وجود شکستگی‌های بین سنگ‌ها بسیار مهم است و قیر موجود در بین آنها ممکن است به سرعت گوه‌ای شده یا ناپدید شوند و در پایین‌ترین عمق زمین فرو رفته و استخراج را با مشکل روبه‌رو کنند. لازم به یادآوری است قیر از میعانات نفت نشات گرفته و جزو مشتقات نفتی و به شکل مایع است بعد از رسیدن به سطح زمین ، دلمه می بندد .
معاون اکتشافات سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی در ادامه به روش‌های موجود در جهان برای استخراج قیر اشاره کرد و گفت: در کشورهایی همچون هندوستان اقداماتی برای رفع مشکل استخراج قیر انجام داده‌اند. آنها با ایجاد یکسری استخر خاص، زمینه را برای تجدید قیر موجود در معادن و میان سنگ‌ها فراهم کردند که بهره‌برداری را آسان می‌کند. در واقع مشکلات موجود برای استخراج قیر همچون کمبود فضای مناسب و محدودیت خاکبرداری و باطله‌برداری باعث مشکل شدن فعالیت معدنی شده و باید ایمنی لازم برای این بخش فراهم شود.

 
استفاده از تجهیزات نوین
برنا درباره راهکارهایی که می‌تواند از تخریب معادن قیر طبیعی در برابر تغییرات جوی همچون ریزش باران جلوگیری کند نیز اظهار کرد: هنگام بارش باران، آب در میان سنگ‌ها رسوخ کرده و باعث ریزش سنگ‌ها شده و با پرشدن حفره‌ها، مشکلاتی برای استخراج این ماده معدنی ایجاد می‌کند. بنابراین می‌توان با استفاده از تجهیزات نوین این مشکلات را کاهش داد.
او براین باور است برای انجام هرگونه فعالیتی در حوزه معدن باید معدنکار و بهره‌بردار از دانش فنی برخوردار باشد. این در حالی است که در ایران افرادی که به حوزه معدنکاری قیر وارد شده‌اند، تخصص و دانش مورد نیاز را نداشته و با مشاهده تغییرات رنگی نوع ذخایر قیر را تشخیص می‌دهند و اینکه از رخنمون‌ها کمک می‌گیرند. از طرفی نداشتن اطلاعات درباره نحوه شکل‌گیری و روش‌های نوین استخراج از دیگر مواردی است که می‌توان به آن اشاره کرد. حال از آنجایی‌که ذخایر قیر به شکل پراکنده بوده و اندیس‌های متعددی دارند، افراد فعال در این حوزه باید به دانش روز مجهز شده و تجهیزات مورد نیاز استخراجی را تهیه کنند. همچنین معدنکاری‌های کوچک در یک محور و انسجام بیشتر در این حوزه می‌تواند به رفع مشکلات و رشد این بخش کمک کند. هرچند نمی‌توان از تاثیر مثبت حضور گروه‌های توانمند برای بهره‌برداری از ذخایر قیر چشم‌پوشی کرد.

Print Friendly, PDF & Email