محاسبه ارزش‌افزوده شرط شروع فعالیت‌های معدنی

به جرات می‌توان گفت که چرخه تولید محصولات معدنی تنها برای رسیدن به آخرین حلقه آن یعنی ارزش‌افزوده نهایی است. این درحالی است که تکمیل این چرخه و رسیدن به ارزش نهایی مستلزم تلاش بسیار و سرمایه‌گذاری‌های کلان است.

جالب است بدانیم که شرکت‌های بزرگ معدنی تا زمانی که محاسبات مربوط به میزان ارزش‌افزوده حاصل از فعالیت‌های‌شان را انجام ندهند اقدام به سرمایه‌گذاری نمی‌کنند. درواقع آنها از تمامی مواد استخراج شده از معدن و همچنین باقیمانده مواد پس از استحصال و فرآوری استفاده کرده و دور ریز کمتری دارند. حال با توجه به اینکه ایران ذخایر معدنی فراوانی را در خود جای داده می‌تواند با برنامه‌ریزی و جذب سرمایه به این حوزه، سود سرشاری را از فعالیت‌های معدنی حاصل کند.

 
کاهش پرتی با روش‌های نوین
کارشناسان و فعالان معدنی معتقدند استفاده از فناوری‌ها و ماشین‌آلات روز دنیا می‌تواند به افزایش ارزش‌افزوده منجر شود. چراکه استفاده از روش‌های قدیمی و سنتی تنها باعث افزایش ضایعات مواد معدنی می‌شود.
علی‌اصغر جوکاریان، کارشناس اقتصادی ایمیدرو درباره ارزش‌افزوده و اهمیت آن در فعالیت‌های معدنی به صمت گفت: امروزه شرکت‌های معدنی بزرگ بدون محاسبات ارزش‌افزوده در هیچ زمینه‌ای سرمایه‌گذاری نمی‌کنند. وقتی سخن از ارزش‌افزوده معدنی است منظور افزایش اضافه‌ای است که از طریق فرآیندهای مختلف فرآوری، ذوب و تغلیظ، تولید و… به دست می‌آوریم و با یک‌سری اقدامات و فرآیندها به ارزش واسطه‌ای یک ماده معدنی اضافه می‌کنیم.
او در ادامه گفت: موادمعدنی با عیار پایین یا حتی باطله‌های معدنی که به نظر کاربردی ندارند با فرآوری دوباره دارای ارزش‌افزوده شده و از آنها استفاده می‌شود.
او برای نمونه به ماده اولیه تولید آلومینیوم یعنی بوکسیت اشاره کرد و گفت: سنگ بوکسیت پس از استخراج از معدن در یک فرآیند تبدیل به پودر آلومینا شده و در مرحله بعد این محصول تبدیل به شمش آلومینیوم و در مرحله بعد تبدیل به قطعات خودرو و هواپیما، درب و پنجره، ظروف و… شده و چرخه تولید ارزش‌افزوده آن کامل می‌شود.
او با بیان اینکه تمام موارد یادشده برای تولید آلومینیوم از آغاز تا پایان هرکدام در یک کارخانه انجام می‌شود، اضافه کرد: ارزش تولید در معدن بوکسیت معادل ارزش مقدار سنگ بوکسیتی است که استخراج شده وارزش پودرآلومینای تولیدی به‌وسیله کارخانه آلومینا شامل ارزش مقدار سنگ بوکسیت است. البته این چرخه ارزش درباره آلومینیوم تولیدی صادق بوده و قطعات به‌کار رفته در هواپیما و… در برگیرنده ارزش کالاهای نیم ساخته و واسطه قبلی خود نیز می‌شوند.

 
سهم مواد اولیه در تولید افزایشی است
جوکاریان بر این باور است که ارزش‌افزوده تولید برای مس، روی،فولاد و… نیز عمومیت دارد. به عنوان مثال سهم ارزش سنگ‌آهن دانه‌بندی، کنسانتره آهن، گندله، آهن اسفنجی و درنهایت فولاد در هر مرحله از قیمت نهایی فولاد به ترتیب ۴درصد، ۱۶درصد، ۲۴درصد و ۵۱درصد قیمت فولاد است.
او ادامه داد: به بیان دیگر ارزش‌افزوده هر مرحله نسبت به مرحله قبل بیشتر و بیشتر می‌شود. ارزش‌افزوده در تمامی سطوح عملیات معدنی تا تولید محصول نهایی قابل محاسبه است وحتی در کل اقتصاد کشور نیز می‌توان این ارزش‌افزوده را محاسبه کرد.
جوکاریان گفت: بخش معدن از لحاظ میزان ارزش‌افزوده در کشور، جایگاه ممتاز خود را حفظ کرده و به دنبال آن بخش‌های صنعت، کشاورزی و خدمات قرار گرفته‌اند. به طوری که معادن سنگ‌آهن در سال ۱۳۹۳ بیشترین سهم را در ایجاد ارزش‌افزوده معدن کشور داشته است.
او تصریح کرد: با این حال در سال‌جاری و با کاهشی که در قیمت‌های جهانی سنگ‌آهن شاهدیم به نظر می‌رسد به سختی بتوانند جایگاه خود را حفظ کنند به‌ویژه اینکه ظرفیت‌های کشور هم برای فرآوری سنگ‌آهن استخراجی کافی نیست و به نظر می‌رسد در سال‌جاری سنگ مس بتواند ارزش‌افزوده بیشتری کسب کند.

 
کرمان و یزد با بالاترین ارزش‌افزوده معدنی
این کارشناس اقتصادی به استان‌های معدنی کشور و جایگاه آنها اشاره کرده و یادآور شد: سال ۱۳۹۳ استان‌های کرمان و یزد بالاترین ارزش‌افزوده را دربخش معدن کشور داشته‌اند. به دلیل همین سهم قابل‌توجه ارزش‌افزوده است که حوزه معدن و صنایع معدنی می‌تواند امکان توسعه سایر بخش‌های اقتصادی را فراهم می‌کند.جوکاریان به عواملی که سبب شده تا ارزش‌افزوده حاصل از معادن ایران نباشد، اشاره کرد و گفت: نبود صنایع تبدیلی و دانش فرآوری مواد معدنی باعث می‌شود ارزش‌افزوده معادن کشور عاید کشورهای دیگر شود. به عنوان مثال سنگ‌های تزئینی ایران سال‌های بسیاری است که به کشورهای حوزه خلیج‌فارس صادر شده و آنها با بهره‌گیری از روش‌های مدرن فرآوری ارزش‌افزوده بالایی از این این محصولات به دست می‌آورند.
او ادامه داد: از هر تن سنگ کوپه صادراتی ایران بیش از ۱۸ متر سنگ تولید کرده و از ضایعات این سنگ در تولید سنگ مصنوعی، پودرسنگ، سنگ تزئینی وصنایع کاشی وسرامیک استفاده می‌شود؛ این در حالی است که ما حداکثر ۱۰متر سنگ از هر تن تولید می‌کنیم وبیش از ۶۰ درصد سنگ استخراجی به صورت خام صادر می‌شودکه به نظر می‌رسد سهم کم ارزش‌افزوده از محل صادرات خام این ماده معدنی، کمک ناچیزی به رشد اقتصاد کشور می‌کند.

 
شیوه‌های قدیمی سوخته‌اند
جوکاریان یکی دیگر از راه‌های افزایش ارزش‌افزوده فعالیت‌های معدنی را استفاده بهینه از ضایعات و پسماندهای معدنی دانسته و معتقد است بااستفاده از شیوه‌های قدیمی و سنتی تولید و فرآوری معادن نمی‌توان ارزش‌افزوده مناسبی ایجاد کرد. ماشین‌آلات فرسوده و دانش فرآوری قدیمی باعث افزایش ضایعات مواد معدنی می‌شود. کشور چین از باطله‌های مواد معدنی، مواد با ارزشی تولید کرده و آنها را به کشورهای درحال توسعه می‌فروشد. بنابراین می‌توان با الگوبرداری از کشورهای توسعه‌یافته در این زمینه نیز ارزش‌افزوده بیشتری ایجاد کرد.
او ادامه داد: سرمایه‌گذاری در صنایع تبدیلی وجذب سرمایه‌گذاران خارجی در این بخش به‌ویژه در شرایط مساعد سیاسی فعلی یکی دیگر از راهکارهای ایجاد ارزش‌افزوده قلمداد می‌شود.
جوکاریان بر این امر اذعان دارد که به طور قطع افزایش سهم معدن در تولید ناخالص ملی شرط لازم برای توسعه اقتصادی کشور و دوری از اقتصاد وابسته به نفت است و این موضوع تنها با ایجاد ارزش‌افزوده در بخش معدن محقق خواهد شد.

Print Friendly, PDF & Email