تقاضای واقعی در گرو پروژه‌ها

عمده فعالیت‌های معدنی با استفاده از تجهیزات و ماشین‌آلات معدنی انجام می‌شود به گونه‌ای که از مرحله اکتشاف برای بهره‌برداری از معادن، ماشین‌آلات نقش قابل‌توجهی داشته و بر میزان بهره‌وری معادن و قیمت تمام شده محصول نهایی اثر قابل‌توجهی دارند.

درحال‌حاضر بخش عمده‌ای از ماشین‌آلات معدنی ایران از طریق واردات تامین می‌شود و تنها بخشی کوچکی از آن در داخل کشور تولید شده و بیشتر موضوع مونتاژ قطعات در کشور مطرح است. آنچه فعالان معدنی را برای تهیه ماشین‌آلات دچار مشکل کرده تعرفه‌های وارداتی و آیین‌نامه‌های دست و پا گیر واردات است. این درحالی‌است که با ورود ماشین‌آلات نوین که نیاز امروز بخش معدن است، علاوه بر ایجاد اشتغال، شاهد درآمدزایی و پیشرفت پروژه‌های معدنی و عمرانی در کشور خواهیم بود.

استفاده از فضای پسابرجام
دبیر انجمن ماشین‌آلات معدنی ایران درباره وضعیت ساخت و تعمیر ماشین‌آلات معدنی موجود در کشور به صمت گفت: سهم عمده‌ای از ماشین‌آلات معدنی از طریق واردات تامین می‌شود و تولید داخلی نیز منحصر به تولید قطعات و مونتاژ آن است چراکه در ایران شرکت‌های بزرگی همچون«هپکو» با سابقه چندین ساله در تولید فعال هستند و به نوعی ماشین‌آلاتی که از سوی این شرکت تولید می‌شود، محصولی ایرانی به شمار می‌آید و تنها بخشی از قطعات مورد نیاز موتور از دیگر کشورها وارد می‌شود.
عبدالرضا صالحی درباره میزان دانش فنی متخصصان داخلی و توانمندی آنها برای تعمیر ماشین‌آلات معدنی نیز اینگونه پاسخ داد: ماشین‌آلاتی که از خارج وارد می‌شوند با توجه به اینکه شرط نمایندگی‌ها انتقال فناوری یا خدمات پس از فروش است به نوعی تعمیرکاران خود را بروز نگه می‌دارند یا با شرکت‌های سازنده در ارتباط بوده و با حضور در کشورهای سازنده ماشین‌آلات با آخرین و نحوه نگهداری آنها آشنا می‌شوند.
به گفته عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگان ایران برخی از تجهیزات مورد نیاز ماشین‌آلات که امکان وارد کردن آنها از طریق واردات وجود ندارد برای بخش معدن مشکل‌ساز شده است. درحالی‌که فعالان این بخش امیدوارند در شرایط فعلی(پسابرجام) مشکلات موجود برای ایجاد ارتباط و تامین نیازها رفع شود در حقیقت مشکلات موجود برای واردات تکنیکال نیستند و بیشتر درباره روش‌های انتقال منابع مالی و ارتباط بین بانک‌های ایران و دیگر کشورها برای انتقال وجوه است.

کمبود ماشین‌آلات مشکل آینده
صالحی با بیان اینکه یکی از مشکلات امروز بخش ماشین‌آلات معدنی، نبود تقاضای واقعی برای ماشین‌آلات است، گفت تا زمانی که پروژه‌های عمرانی فعالیت خود را آغاز نکنند یا پروژه‌های نیمه‌کاره فعالیت خود را از سر نگیرند تقاضای واقعی برای ماشین‌آلات ایجاد نخواهد شد. همچنین رکود حاکم در معادن یکی دیگر از موارد اثرگذار بر حوزه ماشین‌آلات معدنی است. این در حالی است که نیاز واقعی به ماشین‌آلات جدید و بازسازی دستگاه‌های موجود در معادن مشهود است و اگر به این شکل ادامه پیدا کند در آینده‌ای نه‌چندان دور (ممکن است زمستان امسال) جاده‌های کشور به دلیل نبود ماشین‌آلات جدید معدنی، در بخش راهداری مشکل‌ساز شوند.
وی درباره اینکه آیا برنامه‌ای برای رفع مشکلات موجود برای تامین ماشین‌آلات معدنی تدوین شده یا خیر، اینگونه پاسخ داد: به طورکلی مشکلات موجود برای تامین ماشین‌آلات معدنی و واردات آنها بیشتر درونی است و یکی از آنها نبود حمایت کافی از سوی دولت است. البته باید توجه داشت دولت مشکلات مالی خود را دارد اما می‌تواند با حمایت‌هایی همچون ارائه راهکار و آیین‌نامه مقداری از مشکلات را کم کرده و زمینه را برای حضور فعالان بخش خصوصی فراهم کند.
عضو کمیسیون واردات اتاق بازرگانی تهران در ادامه گفت: امروزه به دلیل تصویب بخشنامه و آیین‌نامه‌های مختلف برای واردات و تامین ماشین‌آلات، کار برای فعالان و سرمایه‌گذاران معدنی سخت شده است. به عنوان مثال تعرفه‌های جدید سبب شده انجام بخشی از واردات ماشین‌آلات معدنی که امکان‌پذیر بود و باعث پیشرفت پروژه‌ها می‌شد کند شود و ضمن ورود با تاخیر به کشور، هزینه تمام شده بیشتری داشته باشد. وی بر این باور است تمام موارد یادشده باعث ادامه پیدا کردن رکود شده و میزان اشتغالی که انتظار می‌رفت با ورود ماشین‌آلات ایجاد شود را با چالش روبه‌رو کند و در نهایت سرمایه‌گذاران تمایلی برای ورود پیدا کردن به این بخش نداشته باشند.

قانون؛ دستخوش تغییر هرساله
به گفته صالحی قانون مدون و مستندی درباره تعرفه‌ها وجود ندارد و تعرفه‌ها هرسال دستخوش تغییر می‌شود. این تغییرات ناامنی و بلاتکلیفی برای سرمایه‌گذار ایجادکرده و روند معکوسی در این بخش به وجود می‌آورد. به نظر می‌رسد با برداشته شدن تحریم‌ها، مسئولان مرتبط با معدن بتوانند آیین‌نامه‌هایی برای واردات ماشین‌آلات معدنی به داخل کشور تدوین کرده و ورود آنها را تسهیل کنند تا روند فعالیت پروژه‌های عمرانی و همچنین معادن نیازمند ماشین‌آلات جدید، سرعت بگیرد.
به گفته دبیر انجمن ماشین‌آلات معدنی ایران در شرایط کنونی استخراج و حمل‌ونقل مواد معدنی به قدری بالاست که قابل رقابت با بازار جهانی نیست؛ بنابراین یکی از راهکارهایی که می‌تواند شرایط را بهبود بخشد وارد کردن ماشین‌آلات نوین است. این درحالی است که حمایتی از سوی نهادهای تصمیم‌ساز برای این موضوع دیده نشده است.
صالحی در ادامه گفت: پروژه‌های عمرانی و حوزه‌های نفت و انرژی به ماشین‌آلات خاص نیاز دارند و باید امکان تهیه آنها را تسهیل کرد تا پروژه‌ها حرکت روبه جلو داشته باشند و علاوه بر ایجاد اشتغال و درآمدزایی، دولت نیز با دریافت مالیات از صاحبان درآمد به سود برسد. در واقع تسهیل امور برای وارد کردن ماشین‌آلات در هر زمینه‌ای علاوه بر سودی که برای صاحبان پروژه دارد برای کشور و دولت نیز سودمند خواهد بود.
هزینه بالای خرید ماشین‌آلات
یک کارشناس زمین‌شناسی اقتصادی و معدنی درباره وضعیت ساخت و تعمیر ماشین‌آلات معدنی کشور در گفت‌وگو با صمت اظهار کرد: با توجه به اینکه در بخش‌های اکتشاف، استخراج و فرآوری بیشتر معادن از روش‌های سنتی استفاده می‌کنند در بخش ماشین‌آلات نیز این مشکل وجود دارد. به‌طور مسلم، روش‌های سنتی نیاز به ماشین‌آلات اولیه و ساده‌تر دارند. حال باید دید با توجه به مشکلات و هزینه‌های بالا برای خرید ماشین‌آلات مدرن، آیا معادن به سمت روش‌های نوین و مکانیزه شدن پیش خواهند رفت یا به دلیل بکارگیری روش‌های سنتی و قدیمی در معادن بحث اکتشاف، استخراج و فرآوری نیازی به ماشین‌آلات نوین احساس نمی‌شود؟
به گفته کامران کاوه‌فیروز با یک بررسی و مشاهده ساده می‌توان گفت در معادن مختلف فلزی و غیرفلزی و همچنین طرح‌های بهره‌برداری معادن ماشین‌آلات، به‌طور عمده بیل مکانیکی به همراه لودر یا بولدوزر استفاده می‌شوند. این موضوع دلایل مختلفی دارد از جمله اینکه دسترسی به ماشین‌آلات دسته دوم و حتی اجاره‌ای بسیار آسان است؛ در حالی‌که در کشور هیچ گروهی شاول یا دامپتراک برای اجاره در اختیار معادن نخواهند گذاشت.
وی گفت: با توجه به اینکه معدن در مراحل اکتشاف و شروع استخراج هزینه‌های بالایی نیاز دارند به طبع سرمایه‌گذار یا شرکت‌های معدنی به دنبال کاهش هزینه‌ها بر می‌آیند و بهترین بخش مربوط به ماشین‌آلات است. به عنوان مثال با اجاره ساعتی یک دستگاه بیل مکانیکی به مبلغ حدودی ساعتی ۶۵ تا ۱۵۰هزار تومان (این رقم بسته به نوع بیل و محل کار و سایر موارد تغییر می‌کند) یک معدندار می‌تواند جاده‌های دسترسی، حفر ترانشه، استخراج، دپو و حتی در مواردی حمل داخل معدن را با همان بیل مکانیکی اجاره‌ای انجام دهد.

هزینه‌های بالا برای تعمیر
به گفته کاوه فیروز بیشتر معادن برای حمل بار از سینه‌کار تا محل دپو از کامیون‌های بنز قدیمی و مستهلک (مایلر) استفاده می‌کنند و کمتر معدنی به‌ویژه اگر جزو معادن کوچک باشد به سمت استفاده از دامپتراک‌ها می‌رود؛ چراکه ممکن است از لحاظ اقتصادی نیز توجیه‌پذیر نباشد.
وی به یکی از تجربه‌های خود در این زمینه اشاره کرد و گفت: در یکی از معادن به نسبت بزرگ کشور یک‌دستگاه دامپتراک وجود داشت اما به‌دلیل خرابی و هزینه‌های بالای تعمیر و نگهداری، همچنین نداشتن دسترسی به اپراتور مناسب برای دستگاه ترجیح داده شده بود این ماشین در گوشه‌ای از معدن خاک خورده و به تماشای کامیون‌های بنز قدیمی که مسئولیت جابه‌جایی مواد را به عهده گرفته بودند، بنشیند.
اینکه چرا این انتخاب بهترین راه است و به بهره‌وری پایین این سیستم توجهی نمی‌شود می‌توان گفت دسترسی به ماشین‌آلات قدیمی، دسترسی آسان به اپراتور برای این دست از ماشین‌آلات مشکل و آموزش نیروی‌انسانی دلایل این موضوع است. همچنین لوازم یدکی و قطعات در دسترس و نسبت به ماشین‌آلات پیشرفته بسیار ارزان‌تر است هرچند در بخش لوازم یدکی مشکلات زیادی وجود دارد اما جنس‌های بدل و هزینه‌های گمرکی بالا و بی‌رویه باعث گرانی بی‌مورد این لوازم می‌شود.

بازار ماشین‌آلات رقابتی نیست
براساس صحبت‌های کاوه فیروز در کشور به معنای واقعی در بخش ماشین‌آلات سنگین تولیدکننده وجود ندارد و در خوشبینانه‌ترین حالت ۱۰ تا ۱۵درصد خودکفا هستیم و بیشتر موضوع مونتاژ قطعات در کشور وجود دارد. بنابراین به‌دلیل نبود بحث رقابت داخلی و خارجی، می‌توان قوانینی گمرکی آسان‌تر و تعرفه‌های واردات ماشین‌آلات کاهش و حذف شود زیرا با توجه به قیمت بالای ماشین‌آلات معدنی حتی در خارج از کشور، اگر تعرفه‌های گمرک و واردات نیز شامل آنها شود قیمت‌شان سرسام آور خواهد شد.
این کارشناس زمین‌شناسی اقتصادی اظهار کرد: در چند سال گذشته صندوق توسعه فعالیت‌های معدنی به شرکت‌هایی که در بحث معادن فعال بودند برای خرید ماشین‌آلات تسهیلات خوبی پرداخت می‌کرد و این درحالی بود که با برخی افراد و شرکت‌های سود جو با سوء استفاده از این تسیهلات، بعد از خرید ماشین‌آلات، نسبت به فروش آنها در بازار آزاد اقدام می‌کردند. تا اینکه در ادامه با کاهش بودجه صندوق جلوی این طرح گرفته شد.
وی در ادامه گفت: به منظور حمایت از بخش‌های معدنی، راهسازی و صنایع سنگین در سال ۱۳۹۰ انجمنی با عنوان تولیدکنندگان و واردکنندگان ماشین‌آلات سنگین معدنی، ساختمانی و راهسازی تشکیل شد.
هدف تشکیل انجمن اصلاح قوانین قدیمی و دست و پا گیر در حوزه ماشین‌آلات سنگین و کمک به واردکنندگان و در نهایت استفاده‌کنندگان این صنایع بوده و امید است با کمک این انجمن صنفی شرایط و قوانین به نفع جامع معدنی و سایر صنایع سنگین تغییر کند.

Print Friendly, PDF & Email