بازالت، سنگی معدنی از کره ماه

تنوع مواد معدنی و کاربرد آنها در صنایع مختلف سبب شده تا بسیاری از کشورهای توسعه یافته سرمایه‌گذاری‌های عظیمی را روی بخش معدن انجام دهند.

اما باید توجه داشت که تنها استخراج مواد معدنی پایان‌کار نبوده و بخش اصلی در تولید مواد معدنی به بعد از استخراج و انجام عملیات فرآوری برمی‌گردد تا از این طریق ماده معدنی از صرفه اقتصادی لازم برخوردار شود. در این میان بازالت نیز ازجمله مواد معدنی است که از فعالیت آتشفشانی حاصل شده و فرآوری این کانی امکان استفاده در صنایع مختلفی از راه‌سازی تا تولید الیاف را فراهم می‌کند. این سنگ که به دلیل کمبود سیلیس از آن به عنوان یک سنگ قلیایی یاد می‌شود که در ایران نیز فراوان وجود داشته و از دیرباز مورد استفاده پیشینیان بوده است. البته باید توجه داشت که درحال‌حاضر بسیاری از کشورهای صنعتی و توسعه‌یافته با تکیه بر دانش و تجهیزات نوین مهندسی اقدام به فرآوری این ماده معدنی کرده و از آن در ساخت میلگردهای مقاوم و سبک، بدنه خودرو و قایق، ساخت لوله‌های انتقال نفت و گاز استفاده می‌کنند.
این درحالی است که در کشور ما با وجود ۶۸ نوع ماده معدنی و همچنین در اختیار داشتن ذخایر بالقوه معدنی تنها به دلیل نبود فناوری‌های نوین آن‌گونه که باید قادر به استفاده از ذخایر و ظرفیت‌های طبیعی بخش معدن نبوده‌ایم. به‌گونه‌ای که در برخی از موارد دیده شده، مواد معدنی به صورت خام از کشور خارج شده و پس از انجام عملیات فرآوری دوباره با قیمت‌های بسیار بالا به کشور وارد می‌شود که این موضوع ضمن خروج ارز از کشور زمینه‌های زیان اقتصادی را نیز فراهم می‌آورد. در هرحال بازالت ازجمله مواد معدنی است که فراوان در کشور یافت شده و ذخایر بالقوه عظیمی از آن در مناطق مختلف کشور وجود دارد. ذخایری که در صورت برنامه‌ریزی و استفاده از فناوری‌های نوین قادر خواهیم بود ضمن تامین نیاز داخلی با صادر کردن مازاد تولید زمینه ایجاد ارزش‌افزوده را فراهم کرده و صرفه اقتصادی را برای صنایع معدنی کشور به ارمغان آوریم.
سنگ بازالت که یکی از ۸۴ نوع ماده معدنی موجود در دنیاست، در نقاط بسیاری از کره زمین وجود داشته و امکان استفاده آن در صنایع مختلف وجود دارد. اما جالب است بدانیم بازالت که یک سنگ آتشفشانی و آذرین است، گدازه‌های آن در سطح زیرین کره ماه نیز وجود داشته و پس از برخورد شهاب‌سنگ‌های کهن با سطح ماه و نازک شدن آن به سطح رویی آن آمده و می‌توان گفت که بخش عظیمی از سطح ماه توسط این کانی پوشیده شده است. همچنین تنوعی که در رنگ‌های این کانی وجود دارد، از دیگر ویژگی‌های این محصول است. به‌عنوان مثال در کشور استرالیا گونه‌ای از این سنگ با حاشیه‌ای به رنگ طلایی وجود داشته و از نوع خاص این سنگ به‌شمار می‌آید.

 

بازالت خراسان در جهان بی‌نظیر است
بهروز برنا، معاون امور اکتشاف سازمان زمین‌شناسی درخصوص سنگ بازالت و ذخایر این کانی در پهنه‌های معدنی کشور به صمت می‌گوید: سنگ بازالت که یک سنگ آتشفشانی بیرونی است به صورت منشورهای ستونی در مناطق مختلفی از کشور وجود دارد که ازجمله مهم‌ترین آنها معدن سربیشه در خراسان جنوبی است که عمر بیش از ۱۰۰ساله این معدن به همراه وجود ذخایر فراوان در ضلع‌های مختلف ۳، ۴، ۵ و ۶ سبب شده تا ذخایر بازالت این منطقه در جهان بی‌نظیر باشد.
همچنین از دیگر مناطقی که ذخایر فراوانی از بازالت را در خود جای داده؛ جاده هراز و ماکو است که این سنگ به دلیل فعالیت‌های آتشفشانی فراوان در آن یافت می‌شود. ازسوی دیگر در تربت حیدریه و مناطقی که روی کمربند ولکانیک یا همان آتشفشانی قرار گرفته‌اند ذخایر این کانی فراوان یافت می‌شود.
وی به کاربردهای بازالت در کشور اشاره کرد و گفت: درحال‌حاضر از سنگ‌های منشوری بازالت که از زیبایی خاصی برخوردار هستند در ساخت جدول‌ها، پیاده‌روها، سنگ‌فرش پارک‌ها، نمای ساختمان و پشم سنگ که به‌عنوان عایق در صنایع مختلف به‌کار می‌رود، استفاده می‌شود. همچنین به دلیل وجود سیلیس در این کانی در ساخت ورق‌های فایبر گلاس نیز امکان استفاده از بازالت را فراهم کرده است.
برنا در ادامه با بیان اینکه معادن این کانی به صورت روباز بوده و برداشت از آنها به آسانی انجام می‌شود افزود: ذخایر بازالت در کشور و بیش از ده‌ها میلیون تن می‌رسد. اما از آنجایی این سنگ به‌صورت قواره‌ای و منشوری در معادن بوده از این‌رو برای استخراج سالم این سنگ به دقت و ظرافت خاصی نیاز است که این موضوع زمان و در نتیجه هزینه استخراج را افزایش می‌دهد. معاون اکتشاف سازمان زمین‌شناسی با اشاره به امکان صادرات این محصول معدنی گفت: ذخایر بالقوه این سنگ از یک‌سو و ازسوی دیگر کاربرد وسیع آن در صنایع مختلف نوین، باعث می‌شود کشورهای اروپایی و توسعه یافته تمایل زیادی برای خرید این ماده معدنی داشته باشند. این درحالی است که نه تنها هم‌اکنون نیاز داخل تامین می‌شود بلکه صادرات آن را به برخی از کشورهای اروپایی همچون هلند نیز شاهد هستیم.
برنا گفت: آنچه مسلم است فروش مواد معدنی فرآوری‌شده از ارزش‌افزوده بیشتری نسبت به مواد معدنی خام برخوردارند، بنابراین با سرمایه‌گذاری در بخش فرآوری این ماده معدنی ضمن افزایش صادرات، ارزش‌افزوده بیشتری را نیز برای کشور به همراه خواهد داشت.

بازالت؛ سنگ آتشفشانی است که علاوه‌بر زمین روی ماه نیز وجود دارد اما وجود ذخایر فراوان بازالت در معدن ۱۰۰ ساله سربیشه آن را در ردیف برترین‌های جهان قرار داده است

Print Friendly, PDF & Email